آبان 5, 1405
0
0
مرخصی زایمان یکی از بنیادین‌ترین حقوق حمایتی در نظام حقوق کار و تأمین اجتماعی است که با هدف حفظ سلامت جسمی و روانی مادر و نوزاد، تثبیت امنیت شغلی زنان شاغل و تشویق به فرزندآوری تدوین شده است. در نظام حقوقی ایران، مقررات مرخصی زایمان در طول دهه‌های گذشته دستخوش تغییرات متعددی شده و از تلفیق قانون کار (مصوب ۱۳۶۹)، قانون تأمین اجتماعی (مصوب ۱۳۵۴) و «قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت» (مصوب ۱۴۰۰) شکل گرفته است.
در ماده ۶۷ قانون تأمین اجتماعی مصوب ۱۳۵۴، مرخصی زایمان در مجموع ۱۲ هفته (۸۴ روز) تعیین شده بود که کارگر باردار می‌توانست پاره‌ای از آن را قبل از زایمان و باقی‌مانده را پس از زایمان استفاده کند. بعدها در ماده ۷۶ قانون کار مصوب ۱۳۶۹، این مدت به ۹۰ روز افزایش یافت.
با تصویب «قانون اصلاح قوانین تنظیم جمعیت و خانواده» در سال ۱۳۹۲، دولت مجاز شد مرخصی زایمان زنان را از ۶ ماه به ۹ ماه افزایش دهد؛ هرچند اجرای آن در سال‌های نخست به‌دلیل بار مالی برای سازمان تأمین اجتماعی با چالش‌هایی روبه‌رو بود و زنان شاغل اغلب ناچار به طرح شکایت در دیوان عدالت اداری می‌شدند. در نهایت، با رأی وحدت رویه شماره ۶۴ هیئت عمومی دیوان عدالت اداری، اجرای مرخصی ۹ ماهه برای تمامی بیمه‌شدگان الزامی شد.
بر اساس ماده ۱۷ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، مدت‌زمان مرخصی زایمان به شرح زیر تثبیت شده است:
زایمان تک‌قلو: ۹ ماه مرخصی زایمان با پرداخت تمام حقوق و فوق‌العاده‌های مستمر.
زایمان دوقلو و بیشتر: ۱۲ ماه (یک سال تمام) مرخصی زایمان با پرداخت کامل دستمزد و مزایا.
امکان تقسیم مرخصی: مادر باردار در صورت تأیید پزشک معتمد می‌تواند حداکثر تا دو ماه از این مدت را پیش از زایمان و در ماه‌های پایانی بارداری سپری کند و مابقی را پس از ولادت طفل بگذراند.
از دیدگاه قانون، ایامی که مادر در مرخصی زایمان به سر می‌برد «تعلیق مجاز قرارداد کار» محسوب شده و کارفرما در این مدت تکلیفی به پرداخت حقوق ندارد، بلکه سازمان تأمین اجتماعی وجهی را تحت عنوان «غرامت دستمزد ایام بارداری» به بیمه‌شده پرداخت می‌کند.
برای بهره‌مندی از این کمک‌هزینه، احراز شرایط زیر مطابق ماده ۶۷ قانون تأمین اجتماعی الزامی است:
۱-سابقه بیمه‌پردازی: مادر باید ظرف یک سال قبل از زایمان، حداقل سابقه پرداخت حق‌بیمه ۶۰ روز کار را در سازمان تأمین اجتماعی داشته باشد.
۲-عدم اشتغال و دریافت مزد در ایام مرخصی: بیمه‌شده در طول دوره استراحت نباید به کار اشتغال داشته باشد یا از کارفرما مزد دریافت کند.
۳-ارتباط شغلی در زمان آغاز مرخصی: مادر در تاریخ شروع مرخصی باید مشغول به کار بوده یا در مرخصی استحقاقی معتبر باشد.
۴-تأیید مدارک پزشکی و ولادت: ارائه گواهی پزشک متخصص معالج، گواهی ولادت و شناسنامه نوزاد و مادر.
فرمول محاسبه غرامت دستمزد ایام بارداری در تأمین اجتماعی بر مبنای آخرین دریافتی مشمول کسر حق‌بیمه صورت می‌گیرد :
مبنای میانگین ۹۰ روزه: دستمزد مبنای محاسبه، میانگین حقوق مشمول کسر بیمه در آخرین ۹۰ روز قبل از شروع استراحت است.
ضریب دو سوم: طبق قانون تأمین اجتماعی، دو سوم میانگین مزد روزانه به مادر پرداخت می‌شود. با این حال، در دستگاه‌های اجرایی دولتی طبق قوانین خاص اداری، مابه‌التفاوت تا سقف حقوق و مزایای کامل توسط دستگاه متبوع جبران می‌شود.
بیمه و بازنشستگی در ایام مرخصی: طبق ماده ۷۴ قانون کار، مدت مرخصی زایمان با تأیید سازمان تأمین اجتماعی جزو سوابق کار و بازنشستگی بیمه‌شده محسوب می‌شود و برای آن سابقه بیمه ثبت خواهد شد.
یکی از تحولات مهم قانون‌گذاری در سال‌های اخیر، شناسایی نقش پدر در مراقبت‌های اولیه پس از تولد نوزاد است:
کارکنان دستگاه‌های دولتی و عمومی: طبق قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت و قانون جامع خدمات‌رسانی به ایثارگران، پدران شاغل در بخش‌های دولتی و عمومی از ۱۴ روز مرخصی تشویقی با حقوق کامل بهره‌مند می‌شوند که قابل ذخیره یا بازخرید نیست.
کارکنان بخش خصوصی (مشمولین قانون کار): بر اساس ماده ۱۰۳ قانون برنامه پنج‌ساله ششم توسعه و قوانین تکمیلی، برای شاغلان بخش خصوصی نیز ۳ روز مرخصی تشویقی با مزد همزمان با زایمان همسر پیش‌بینی شده است. هزینه این مرخصی توسط کارفرما پرداخت می‌شود و از مرخصی استحقاقی سالانه کارگر کسر نمی‌گردد.
بزرگ‌ترین دغدغه مادران شاغل پس از سپری کردن دوران مرخصی زایمان، امنیت شغلی و احتمال تعدیل یا تغییر جایگاه است. قانون کار در این زمینه تدابیر قاطعی پیش‌بینی کرده است:
طبق تبصره ۱ ماده ۷۶ قانون کار، پس از پایان مرخصی زایمان، کارگر زن به کار سابق خود بازمی‌گردد و دوران مرخصی زایمان با تأیید سازمان تأمین اجتماعی جزو سوابق خدمت او منظور می‌شود. چنانچه کارفرما پس از پایان دوره از پذیرش کارگر امتناع ورزد :
-اقدام کارفرما در حکم اخراج غیرقانونی تلقی می‌شود.
-کارگر می‌تواند با مراجعه به هیئت‌های تشخیص و حل اختلاف اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی، دادخواست «بازگشت به کار و مطالبه حقوق ایام بلاتکلیفی» ثبت نماید.
-مراجع حل اختلاف اداره کار معمولاً حکم به بازگشت کارگر به شغل قبلی و پرداخت تمام حقوق ایام تعلیق صادر می‌کنند.
اگر مدت قرارداد کار معین در اثنای مرخصی زایمان به پایان برسد، طبق آرای متعدد هیئت عمومی دیوان عدالت اداری، قرارداد کار تا پایان دوره مرخصی زایمان در وضعیت تعلیقِ معتبر باقی می‌ماند و کارفرما حق فسخ یک‌طرفه یا تسویه‌حساب در خلال مرخصی زایمان را ندارد.
حمایت‌های قانون کار صرفاً به مرخصی زایمان محدود نمی‌شود و دوره‌های پس از بازگشت را نیز در بر می‌گیرد:
مطابق ماده ۷۷ قانون کار و قانون ترویج تغذیه با شیر مادر:
-کارفرما مکلف است به مادران شیرده تا پایان دو سالگی کودک، پس از هر سه ساعت کار، نیم ساعت فرصت شیردهی بدهد.
-این فرصت می‌تواند تجمیع شود (مثلاً یک ساعت در ابتدای روز کاری یا یک ساعت در پایان روز کاری جهت خروج زودتر).
-زمان صرف‌شده برای شیردهی جزو ساعات کار موظف کارگر محسوب می‌شود و هیچ‌گونه کسر حقوق یا مزایایی را در پی نخواهد داشت.
طبق ماده ۷۸ قانون کار، کارفرما مکلف است متناسب با تعداد کودکان و با در نظر گرفتن سن آن‌ها، مراکز مهدکودک یا اتاق‌های شیردهی در نزدیکی کارگاه ایجاد نماید یا در صورت عدم امکان، هزینه مهدکودک را بر اساس مصوبات وزارت کار به کارگر پرداخت کند. همچنین بر اساس قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، کلیه دستگاه‌ها و شرکت‌ها موظف به تجهیز اتاق مادر و کودک برای استراحت و شیردهی شده‌اند.
طبق «قانون کاهش ساعات کار بانوان شاغل دارای شرایط خاص» (مصوب ۱۳۹۵)، بانوانی که فرزند زیر ۶ سال دارند یا فرزند دارای معلولیت دارند، می‌توانند با موافقت کارفرما ساعات کار هفتگی خود را از ۴۴ ساعت به ۳۶ ساعت کاهش دهند، در حالی که از حقوق و مزایای کامل ۴۴ ساعت کار بهره‌مند می‌شوند.
در بسیاری از موارد، مادران باردار به دلیل شرایط پزشکی، خطر سقط، مسمومیت بارداری یا تجویز استراحت مطلق نیاز به ترک کار پیش از موعد دارند.
ماهیت مجزا: این دوره جزو مرخصی استعلاجی درمانی محسوب می‌شود و ارتباطی با مرخصی زایمان ندارد.
مرجع تأیید: استراحت‌های پزشکی تا ۱۵ روز با گواهی پزشک، تا ۶۰ روز با تأیید پزشک معتمد سازمان تأمین اجتماعی و بیش از ۶۰ روز با تصویب شورای پزشکی تأمین اجتماعی امکان‌پذیر است.
حفظ سقف مرخصی زایمان: استفاده از مرخصی استعلاجی قبل از زایمان حتی اگر چندین ماه به طول بینجامد، از مدت مرخصی زایمان (۹ یا ۱۲ ماه) کسر نخواهد شد و مرخصی زایمان از تاریخ تولد نوزاد (یا حداکثر دو ماه قبل از زایمان بنا به درخواست مادر) به صورت کامل محاسبه می‌شود.
امروزه ثبت و دریافت کمک‌هزینه بارداری در سازمان تأمین اجتماعی به‌صورت تماماً الکترونیکی انجام می‌شود و نیازی به مراجعه حضوری نیست :
۱-ورود به درگاه خدمات الکترونیکی تأمین اجتماعی به آدرس eservices.tamin.ir.
۲-ورود به منوی «بیمه‌شدگان» > «امور بیمه‌شدگان» > «درخواست غرامت دستمزد ایام بارداری».
۳-بارگذاری تصاویر مدارک ولادت، گواهی بیمارستان و پزشک.
۴-تأیید اطلاعات و ارسال درخواست جهت بررسی کارشناسان شعبه.
۵-پس از تأیید شعبه، مبالغ به‌صورت ماهانه یا دوره‌ای مستقیماً به شماره شبای ثبت‌شده بیمه‌شده واریز می‌گردد.
برای پیشگیری از اختلافات کارگری و کارفرمایی و بهبود شاخص‌های برند کارفرمایی، دپارتمان‌های منابع انسانی باید موارد زیر را در نظر بگیرند:
-پیش‌بینی جانشین‌پروری (Cross-Training): با توجه به مدت ۹ ماهه غیبت، برنامه‌ریزی برای انتقال وظایف باید حداقل دو ماه قبل از موعد زایمان انجام شود تا اختلالی در فرایندهای واحد رخ ندهد.
-پرهیز از قطع بیمه در لیست کارگاهی: در طول دوره مرخصی زایمان، نام کارگر همچنان باید در لیست بیمه کارگاه درج شود؛ اما در ستون کارکرد، عدد «صفر» و نوع ترک کار موقت یا استراحت پزشکی انتخاب شود تا تداوم رابطه کارگاهی مخدوش نگردد.
-محاسبه عیدی و سنوات: ایام مرخصی زایمان که دستمزد آن توسط تأمین اجتماعی پرداخت می‌شود، بر اساس رویه قضایی اداره کار جزو سابقه خدمت کارگر است. بنابراین در پایان سال، محاسبه سنوات خدمت و عیدی پایان سال با احتساب ماه‌های مرخصی زایمان انجام خواهد شد.
اولین دیدگاه را شما بنویسید